صراحت دارد در اين فراگيرى تنها براى عمل كردن است و خودش غايت و هدف نهايى براى فراگيرنده نيست . « 1 » دليل سوم : وجود ادلّه‌اى است كه دلالت دارند بر مؤاخذه و عقاب كسانى كه از روى جهالت مرتكب معاصى مىشوند . 1 - مثل اين سخن امام ؛ در رابطه با شخصى كه آبله زده بود و مبتلا به جنابت شده و از كسانى كه با احكام آشنايى نداشتند از وظيفه او پرسيدند و آنان گفتند بايد كه غسل جنابت كند ، او غسل كرده و دچار سرمازدگى شد و مرد ، ماجرا را براى امام عليه السّلام نقل كردند ، حضرت فرمود : اين‌ها او را كشتند ، خداى بكشدشان ، چرا نپرسيدند تا از حقيقت آگاه شوند ؟ چرا او را امر به تيمّم نكردند ؟ نكته : دو فراز از آخر حديث در مقام مذمّت از كسى است كه نمىداند و نمىپرسد و اقدام به عمل مىكند . 2 - و مثل اين سخن امام عليه السّلام : در رابطه با شخصى كه جهالت به حكم شرعى داشت جهت قضاء حاجت به بيت الخلاء رفته بود ، و در آنجا به صداى غنايى كه از خانه همسايه مىرسيد گوش مىداد ، غافل از اينكه چنين استماعى حرام است ، و لذا امام به او فرمودند : چقدر حال و وضع تو بد بود اگر در اين حالت مىمردى ، سپس فرمان توبه و غسل توبه به او دادند . 3 - روايتى است از ائمّه معصومين عليهم السّلام در تفسير آيهء شريفه : فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ ، مبنى بر اينكه : به بنده‌اى كه براى محاكمه آورده شده گفته مىشود : آيا حكم خدا را در دنيا مىدانستى ؟ اگر بگويد : بله ، به او گفته مىشود : پس چرا عمل نكردى ؟ اگر بگويد : خير ، به او خطاب مىشود كه چرا نياموختى تا عمل كنى ؟ 4 - روايتى است كه مرحوم قمى در تفسيرش ، در ذيل آيه شريفه : الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ ، نقل مىكند كه مىگويد : اين آيه راجع به گروه خوارج است كه از حضرت على عليه السّلام كناره گرفته و در برابر معاويه نجنگيدند و دلالت دارد بر اينكه در فرداى قيامت به اين‌ها گفته مىشود : فيم كنتم ؟ يعنى : در ( دنيا ) در چه حالى بوديد ؟ قالوا كنّا مستضعفين فى الارض ، يعنى مستضعف فكرى بوديم و لذا نتوانستيم حق و باطل را تشخيص دهيم . به آنها خطاب مىشود : أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها ؟ يعنى : آيا دين خدا و كتاب

--> ( 1 ) - انوار الهداية ، ج 2 ، ص 422 - 421 ؛ تهذيب الاصول ، ج 2 ، ص 430 .